Urmiye Şehrbani Köşkü

Kolah-ı Ferengi Köşkü ve Urmiye Büyük Antropoloji Müzesi adlarıyla da bilinen Urmiye Şehrbani Köşkü, Batı Azerbaycan Eyaleti'nin merkezi Urmiye'nin en dikkat çekici tarihî yapılarından biridir. Köşk, halk arasında Eyalet Meydanı olarak bilinen Enkelab (Devrim) Meydanı'nda yer alır ve I. Pehlevi dönemi mimarisinin yadigârlarından sayılır. Yapının inşası, Rıza Şah'ın emriyle Solar Hicri 1307 yılında başlamış ve 1310 yılında tamamlanmıştır. Bina başlangıçta askerî ve idari amaçlarla yapılmış; merkezî konumu sayesinde Enkelab Meydanı çevresindeki tarihî ve idari yapılar topluluğunun şekillenmesinde rol oynamıştır. Şehrbani Köşkü, 22 Tir 1379 tarihinde 2761 numarayla İran Milli Eserler Listesi'ne kaydedilmiştir ve bugün Urmiye'nin önemli tarihî ve kültürel cazibe merkezlerinden biri kabul edilir. Yapının mimari özellikleri ve zaman içinde değişen kullanımı, Şehrbani Köşkü'nü tarih, mimari ve bölge kültürüne ilgi duyanlar için dikkate değer bir durak haline getirmiştir.

Köşkün tasarımı, İran'ın seçkin mimarlarından Vartan Hovanesyan'a atfedilir; inşasını ise Molla Ustası olarak bilinen Meşhedi Muhammed Hüseyin Mimar üstlenmiştir. Yapı, İran ve Batı mimarisinden etkilenerek tasarlanmıştır; özellikle yukarıdan bakıldığında kavisli biçimi, kartalı ya da kanatları açık bir kuşu andırır. Bina bodrum, zemin kat ve birinci kattan oluşur; ortadaki koridor çok sayıdaki iç mekânı birbirine bağlar. Yapımında tuğla, ahşap ve taş kullanılması, sade cephesi ile sütunlu ve çıkma balkonlu belirgin girişleri mimarisinin özellikleri arasındadır. Köşk, yıllarca idari ve askerî amaçlarla kullanıldıktan sonra 1360 yılında kullanım amacını değiştirmiş, ardından Kültürel Miras kurumuna devredilip restore edilerek kültürel kullanıma hazırlanmıştır. Yapı, 1392 yılında Urmiye Büyük Antropoloji Müzesi'ne dönüştürülmüştür. Müze; geleneksel tarım ve hayvancılık aletlerini, yerel kıyafetleri, gündelik yaşam eşyalarını, eski oyunları, el sanatlarını, tarihî fotoğrafları ve kameraları, saatleri, terazileri ve eski Kur'an nüshalarını ziyaretçilerin görümüne sunar. Burayı gezmek, Batı Azerbaycan halkının yaşam tarzını, mesleklerini, gelenek ve göreneklerini ve kültürel mirasını tanımak için bir fırsat sunar.

Urmiye Şehrbani Köşkü'nü ziyaret etmek için Urmiye şehir merkezine gitmeli, İmam Humeyni Caddesi ve Enkelab Meydanı üzerinden yapıya ulaşmalısınız. Köşk şehrin merkezinde bulunduğundan taksi, şehir içi otobüsleri veya özel araçla gelmek mümkündür; yine de aracınızı park ederken meydan çevresindeki trafik durumunu hesaba katmanız iyi olur. Urmiye'de hava genellikle daha ılıman olduğundan ilkbahar ve sonbahar başı, şehrin tarihî dokusunu gezmek ve bu köşkü ziyaret etmek için uygun zamanlardır. Yapı müze olarak kullanıldığı için gitmeden önce müzenin açık olduğundan, çalışma saatlerinden ve iç bölümlerin gezilip gezilemeyeceğinden emin olmanız yerinde olur. Ziyaret sırasında dış cepheyi ve mimari ayrıntıları izlemenin yanı sıra bölgenin tarihini ve kültürünü daha yakından tanımak için müzedeki eserleri görmeye de zaman ayırabilirsiniz. Müze kurallarına uymak, tarihî eserlere ve kolay zarar görebilen süslemelere dokunmamak, fotoğraf çekmenin yasak olduğu bölümlerde çekim yapmamak ve alanı temiz tutmak, bu değerli mirasın daha iyi korunmasına katkı sağlar.