Çaleştar Cami-i Kebir (Cuma) Camii

Çaleştar Cuma Camii, Çaharmahal ve Bahtiyari Eyaleti'ne bağlı Şehrikurd ilçesinin Çaleştar bölgesinde yer alan Kaçar dönemi tarihî yapılarından biridir ve Şehrikurd'un yaklaşık 9 kilometre batısında bulunur. Cami, eski Çaleştar Kalesi'nin sınırları içinde, bölge hanlarına ait kale kalıntılarının yakınında inşa edilmiştir; Beyat Evi de aynı tarihî külliyede yer alır. Yapı, Çaharmahal'in han ve yöneticilerinden Muhammedrıza Han Çaleştarî'nin emriyle yaptırılmıştır. Kuzey eyvanındaki kitabeye ve batı taç kapısındaki tarih manzumesine (ebced) göre yapım tarihi hicri kameri 1267 yılı olarak kabul edilir; bu tarih büyük olasılıkla yapının tamamlandığı yıldır. Cami, 12 Azer 1375 tarihinde 1779 numarayla İran Millî Eserler Listesi'ne kaydedilmiştir. Yaklaşık 4000 metrekarelik bir alana sahip olan yapıda avlu, kuzey ve güney eyvanları, doğu ve batı revakları, kış şebistanı, bahar şebistanı, havuzhane, taharethane ve giriş taç kapısı bulunur.

Caminin yapımında taş, tuğla ve çini kullanılmıştır; dört eyvan, sütunlu revaklar ve şebistanların birleşimi mimari yapısını oluşturur. Yapının en dikkat çekici özellikleri arasında kitabeli çini işlemeleri, çeşitli tuğla işçiliği ile Kur'an ayetleri, çiçek ve çiçeklik motifleri, İslimi ve Hatayi desenlerle yapılmış süslemeler sayılabilir. Caminin batı taç kapısı yapının öne çıkan bölümlerinden biridir; kitabesinde taç kapı süslemelerinin ustası İsfahanlı çinici Mirza İsmail'in adı görülür. Batı cephesindeki ahşap kapı ise Üstat Nasır Çaleştarî tarafından Muhammedrıza Han Çaleştarî'nin emriyle yapılmıştır. Caminin ahşap minberinde hattatı Abdürrahim'in adının yazılı olduğu bir kitabe bulunur ve minberin bazı bölümlerine Kur'an ayetleri oyulmuştur. Külliye, Çaleştar'ın tarihî kale kalıntılarının yanında yer aldığından camiyi ziyaret etmek, bu bölgedeki tarihî dokuyu kapsayan bir kültür turunun parçası olabilir.

Çaleştar Cuma Camii'ne ulaşmak için Şehrikurd'dan şehrin batısındaki Çaleştar bölgesine doğru gidilmeli, Çaleştar'ın tarihî bölgesine varınca cami, hanlara ait eski kale kalıntılarının yakınında bulunabilir. İlkbahar, özellikle Ordibeheşt ayı, bölgenin ılıman havası nedeniyle ziyaret için uygun bir zamandır; caminin mimarisini izlemenin yanı sıra Çaleştar çevresindeki tarihî doku ve kalıntılar da gezilebilir. Yapıyı ziyaret ederken dinî işlevi göz önünde bulundurulmalı, sessizliği korumaya, uygun giyim ve davranış kurallarına uymaya dikkat edilmeli; çinilere, kitabelere ve diğer tarihî süslemelere dokunmaktan veya onlara zarar vermekten kaçınılmalıdır. Ayrıca çevredeki tarihî alanlarda dikkatli hareket edilmesi, mimari kalıntıların ve külliyenin kültürel değerlerinin gelecekteki ziyaretler için korunmasına yardımcı olur.