Birdjend Ekberiye Bahçesi

Ekberiye Bahçesi, İran'ın en değerli tarihî bahçelerinden biri ve Güney Horasan Eyaleti'ndeki Birdjend şehrinin en önemli turistik cazibe merkezlerinden biridir. Özgün İran mimarisini, yemyeşil ortamı ve değerli bir geçmişi bir araya getiren bahçe, ülkenin tarihî eserleri arasında özel bir yere sahiptir. Yapımına Kaçar döneminin başlarında başlanan kompleks, Pehlevi dönemine kadar birkaç aşamada genişletilmiş; bugünkü şeklini büyük ölçüde İbrahim Han Şevket-ül-Mülk döneminde almıştır. Kompleks, 1378 yılında (Hicri Şemsi) İran Milli Eserler Listesi'ne kaydedilmiş, 2011 yılında da İran Bahçeleri topluluğuyla birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır. Eskiden Ekberiye köyünde yer alan Ekberiye Bahçesi, Birdjend şehrinin büyümesiyle bugün şehir sınırları içinde kalmıştır ve ülkenin doğusundaki kurak iklimde İran bahçe sanatının öne çıkan bir örneği sayılır.

Bu tarihî kompleks; birkaç köşkten, kuzey ve güney bahçelerinden, büyük bir havuzdan, ağaçlandırılmış caddelerden ve hizmet bölümlerinden oluşur. Kompleksin en eski bölümü olan Haşmet-ül-Mülk Köşkü, Zend döneminin sonları ile Kaçar döneminin başlarına aittir; tören ve ağırlama amacıyla kullanılan merkezî köşk ise kompleksin en güzel bölümlerinden biri kabul edilir. Bahçenin tasarımı İran çaharbağ (dört bahçe) düzenine göre yapılmıştır. Köşkün bahçenin en yüksek noktasında konumlandırılması, bahçenin eğimli arazi üzerine kurulması, sürekli akan su kanallarının bulunması, tasarımda düz çizgilerin kullanılması ve yeşil alanın mimariyle uyumlu biçimde bütünleştirilmesi, bahçenin dünya mirası olarak tescil edilmesinin başlıca nedenleri arasındadır. Ayna Salonu, Kuleh Ferengi kubbesi, mukarnas ve rasmibendi süslemeleri, orsi pencereler, asırlık çam, nar ve dut ağaçları, merkezî havuz ve yemyeşil bahçeler bu komplekse eşsiz bir görünüm kazandırmıştır. Bugün bahçenin farklı bölümleri arkeoloji müzesine, etnografya müzesine, Güney Horasan ünlüleri müzesine, halı müzesine, sanat galerisine ve diğer kültürel mekânlara ayrılmıştır; ziyaretçiler tarihî mimariyi seyretmenin yanı sıra bölgenin kültürü ve tarihiyle de tanışırlar.

Ekberiye Bahçesi, Birdjend'deki Muallim Caddesi'nin sonunda yer alır ve şehir merkezinden ulaşımı çok kolaydır. Uçakla gelen yolcular da Birdjend Havalimanı'na indikten sonra kısa sürede bu komplekse ulaşabilirler. Ekberiye Bahçesi'ni ziyaret etmek için en iyi zaman, Birdjend'in havasının daha ılıman olduğu ve bahçenin en güzel hâline büründüğü ilkbahar ile sonbahardır. Kompleksin ziyareti genellikle bir ila iki saat sürer; müzelere girmek için ayrıca bilet alınması gerekir. Ziyaret sırasında turistlerin tarihî yapılara zarar vermekten kaçınması, kültürel mekânlarda sessizliği koruması, çiçek ve bitkileri koparmaması ve çevrenin temizliğine dikkat etmesi, bu değerli ulusal ve dünya mirasının korunmasına katkı sağlayacaktır.