برج‌های خرقان

برج‌های خرقان، دو برج آجری با قدمت بیش از 1000 سال، از برجسته‌ترین آثار معماری دوره سلجوقی در ایران هستند. این دو برج در فاصله حدود 29 متر از یکدیگر، در نزدیکی روستای حصار ولی‌عصر در شهرستان آوج استان قزوین واقع شده‌اند و در تاریخ 23 خرداد 1356 با شماره 1395 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌اند. این برج‌ها به‌عنوان آرامگاه‌هایی برای دو شاهزاده ترک سلجوقی به نام‌های ابوسعید بیجار پسر سعد و ابومنصور ایلتای‌تی پسر تکین ساخته شده‌اند. وجود کتیبه‌های تاریخی و طرح‌های بدیع آجرکاری در این برج‌ها، آن‌ها را به شاخص‌ترین نمونه‌های معماری آرامگاهی دوره سلجوقی تبدیل کرده است.

برج‌های خرقان دارای طراحی هشت‌ضلعی هستند و در ساخت آن‌ها از آجر و ملات استفاده شده است. گنبدهای دو پوش این برج‌ها، از قدیمی‌ترین نمونه‌های گنبدهای دوپوش در معماری ایرانی به شمار می‌روند. برج شرقی که قدیمی‌تر است، در سال 460 هجری قمری به دستور معمار محمدبن مکرالزنجانی به شکل هشت‌ضلعی با ارتفاع حدود 15 متر و قطر 11 متر ساخته شده است. برج غربی نیز در سال 486 هجری قمری توسط ابوالمعالی‌بن مکرالزنجانی بنا شده است. آجرکاری‌های برج‌ها از نمونه‌های برجسته هنر معماری سلجوقی بوده و با گره‌چینی‌ها و نقوش هندسی متنوع و ظریف، نمایی چشم‌نواز به این بنا بخشیده‌اند. آجرهای ساده با ابعاد مشخص در ساخت بدنه استفاده شده و روی آن‌ها به ضخامت 21 سانتی‌متر آجرکاری‌های تزئینی با حدود 25 نوع طرح مختلف مانند حصیری، جناغی، خفته‌راسته و چهارترنجی اجرا شده است که مهارت سازندگان را به خوبی نشان می‌دهد.

یکی از ویژگی‌های برج‌های خرقان، استفاده پیشگامانه از گنبدهای نار (پیازی و نیم‌کره) و گنبدهای دو پوسته گسسته است که بعدها در بناهای مهم دیگری مانند گنبد سرخ مراغه نیز به کار رفت. هرچند پوسته خارجی گنبد برج قدیمی تا حدی تخریب شده، پوسته داخلی آن سالم باقی مانده و با کمک طاق‌نماها و کاربندی شانزده‌گانه روی پایه هشت‌ضلعی استوار شده است. این برج‌ها نمونه‌ای بی‌نظیر از هنر و مهندسی دوره سلجوقی و جلوه‌ای از شکوه معماری ایران اسلامی به شمار می‌آیند. برای دسترسی به برج‌های خرقان، از جاده قزوین-همدان به سمت شهرستان آوج حرکت کنید و پس از رسیدن به روستای حصار ولی‌عصر، در حدود 2 کیلومتری روستا، برج‌ها را مشاهده خواهید کرد. بازدید از این آثار تاریخی رایگان است و بهترین زمان برای بازدید فصل بهار است، زمانی که هوا معتدل و طبیعت اطراف برج‌ها سرسبز و دل‌انگیز است.