Bisütun

Bisütun tarihî ve kültürel alanı (İran Ulusal Eserler Listesi'ne "Bisütun Alanı" adıyla kayıtlıdır), İslam öncesi, İslam sonrası ve ayrıca tarih öncesi dönemler gibi birbirinden farklı tarihî dönemlere ait bir tarihî ve arkeolojik sit alanıdır. Herkül heykeli, Bisütun Köprüsü, Şah Abbas Kervansarayı, II. Mitridat kabartması, Ferhad Traş gibi çok sayıda tarihî esere ev sahipliği yapar ve bu nedenle İran'ın önemli arkeolojik bölgelerinden biri sayılır. Bisütun tarihî ve kültürel alanı, Bisütun Dağı'nın eteğinde, Bisütun şehrinde, Kirmanşah'tan Hemedan'a uzanan kadim ve eski yolun kenarında yer almaktadır. Bu tarihî ve kültürel külliye, 7 Mehr 1381 tarihinde 6463 kayıt numarasıyla İran'ın ulusal eserlerinden biri olarak tescil edilmiştir. Bugüne kadar Bisütun Dağı'ndaki tarihî eserlerden 28'i İran Ulusal Eserler Listesi'ne, Bisütun Yazıtı ile birlikte 13 eser ise 8 Temmuz 2005'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne kaydedilmiştir.

Bisütun Dağı, işlek bir antik yolun kenarında yer alır; bu yol, kervanların ve askerlerin Babil ve Bağdat şehirlerinden Zagros Dağları'na ve Ekbatana'ya doğru geçtiği güzergâhtı. Bu durum, bölgenin İran krallarının gücünü sergilemek için cazip olmasının en önemli etkenlerinden biriydi. Bisütun adı, "tanrıların yeri" anlamına gelen "Bağistan" sözcüğünden gelir ve eski adının büyük olasılıkla "Bagastana" olduğu düşünülür. Bisütun zamanla "Behistan", daha sonra "Behistun" biçimine dönüşmüş; İslam'dan sonra ise "güzel sütun" ya da "daha iyi sütun" anlamına gelen "Behistun" adıyla anılmıştır. Bugün de Bisütun olarak okunur; "sütunsuz" anlamına gelen "Bî-sütun" biçiminde okunması yanlıştır ve hiçbir geçerliliği yoktur.

1.650 hektarlık Bisütun külliyesi, tarihî, doğal ve çevresel açıdan büyük bir çeşitliliğe ve değere sahiptir; ancak Bisütun'ün dünya çapında ün kazanmasını sağlayan şey, MÖ 520'ye ait Büyük Darius'un yazıtıdır. Bu külliye, ulusal ve dünya listelerine kayıtlı 28 esere ev sahipliği yapar; bunlar arasında Avcılar Mağarası, Mer Dudar Mağarası, Bisütun Kaynağı, Mer Tarik Mağarası, Med Tapınağı, Belaş Taşı, Part Kralı Mitridat Kabartması, Güderz Kabartması, Ferhad Traş, İlhanlı Kervansarayı, Bisütun Köprüsü ve diğerleri sayılabilir. Eşsiz ve değerli bu eserler, İran tarihinin önemli belgeleri arasında yer alır. Bisütun alanına araçla girmek yasaktır; alan içinde çadır kurmak, ateş yakmak gibi faaliyetler de mümkün değildir. Bisütun Dağı'nda kaya tırmanışı, paraşütle atlama gibi sporlar için Bisütun Dünya Mirası Merkezi'nden izin alınması gerekir. Daha önce belirtildiği gibi, Bisütun Şah Abbas Kervansarayı otele dönüştürüldüğü için ziyaret edilemez. Bisütun tarihî külliyesinde turistler için otopark, tuvalet, mescit, Kirmanşah el sanatları ve hediyelik eşya standı, restoran ve şerbet salonu gibi olanaklar bulunmaktadır.