Bafran Cami Mescidi

Bafran Cami Mescidi, İsfahan Eyaleti'ne bağlı Nayin ilçesinin Bafran köyünde, Nayin'in yaklaşık sekiz kilometre güneydoğusunda yer alır. Mescit, Bafran'ın eski dokusunun hemen hemen merkezinde bulunur ve tarih boyunca bu yerleşimin en önemli yapılarından biri olmuştur. Mevcut kanıtlara göre mescidin ilk yapısı muhtemelen Hicri kamerî 4. ile 6. yüzyıllara kadar uzanır; ancak bugünkü yapı Safevi döneminde değişikliğe uğramış ve yeniden onarılmıştır. Bazı görüşlere göre ilk yapı, mescide dönüştürülmeden önce bir ateşgede olarak kullanılmış, mihrap ise sonraki dönemlerde eklenmiş olabilir; ancak bu konu kesin değildir. Yapının tarih içeren tek kitabesi mihrabın üzerinde bulunur; dinî ifadeleri ve Hicri kamerî 966 tarihini taşır ve bu tarihin daha çok yapının onarımıyla ilgili olduğu düşünülmektedir. Bafran Cami Mescidi, 25 Hordad 1381 tarihinde 5887 numarayla İran Ulusal Eserler Listesi'ne kaydedilmiştir.

Mescit, dört eyvanlı mescit planına göre inşa edilmiştir; yaklaşık 800 metrekarelik bir alana sahiptir ve avlu, şebistan (kapalı ibadet salonu), revak, sirdab (yeraltı odası) ve yuvarlak kerpiç bir minare gibi bölümleri içerir. Ana giriş batı cephesindedir; ön avlu ve geniş bir koridorun ardından mescidin avlusuna ulaşılır. Ana şebistan, güney cephede yüksek bir tavana ve tak ve çeşme tipi örtüye sahiptir; yapının doğu ve batı cepheleri ise iki katlı inşa edilmiş olup kadınlara ayrılmış bölmeler barındırmıştır. Mescidin yuvarlak kerpiç minaresi en dikkat çekici unsurlarından biridir; yüksekliği yaklaşık 21 metredir ve 58 sarmal basamakla tepesine çıkılabilir. Bu minare Selçuklu dönemine atfedilir ve sonraki dönemlerde tuğla ile kaplanmıştır. Altıgen biçimli sirdab, ana girişin yanında ve avlu seviyesinin altında yer alır ve tavandaki bir açıklıktan ışık alır. Giriş koridorunun tavanındaki kârbendi süslemesi, güney cephedeki yarım kubbenin şemse motifi ve giriş kapısının râste ve hofte tarzı tuğla işçiliği, yapının diğer mimari özellikleri arasındadır. Mescit çeşitli dönemlerde değişikliklere uğramış, eski alçı minberi ise 1347 yılında yok olmuştur.

Bafran Cami Mescidi'ni ziyaret etmek için Nayin'den güneydoğuya doğru gidilmeli, Bafran köyüne çıkan yoldan köyün eski dokusuna ulaşılmalıdır; mescit köyün tarihî sokaklarının arasında yer alır. Bölgenin sıcak ve kurak iklimi nedeniyle ilkbahar ve sonbahar, Bafran'ı ziyaret etmek ve gezmek için daha uygun zamanlardır. Mescit hâlâ ibadet amacıyla kullanıldığından, ziyaretçiler yapıda bulundukları sırada dinî mekânların adabına uymalı, namaz veya dinî tören sırasında ibadet edenleri rahatsız etmemelidir. Ayrıca çevrenin temizliğine dikkat etmek, tarihî bölümlere dokunmaktan ve zarar vermekten kaçınmak ve köyün eski dokusuna saygı göstermek, bu değerli yapının korunmasına katkı sağlar.