Hurmuc Kalesi

Hurmuc Kalesi, namıdiğer Muhammed Han-ı Deşti Kalesi, Buşehr Eyaleti'ne bağlı Deşti ilçesinin merkezi olan Hurmuc şehrinde yer alır ve İran'ın güneyindeki tanınmış tarihi yapılardan biri sayılır. Bir zamanlar Buşehr bölgesinin en büyük kalelerinden biri olan bu kale Kaçar döneminde inşa edilmiştir; bir bölümü Muhammed Han-ı Deşti Kalesi, diğer bölümü ise Cemal Han Kalesi adıyla bilinirdi. Kale yapı topluluğu geçmişte dört surdan, dört burçtan, andurunî (hareme ait iç bölüm), merkezî köşkten, karakol binasından ve ahırdan oluşuyordu; ancak 1356 (1977) yılında büyük bölümü belediye, telekomünikasyon ve halk kütüphanesi binaları yapılmak üzere yıkıldı ve bugün ondan yalnızca Cemal Han Burcu ayakta kalmıştır. Hurmuc Kalesi, uğradığı hasara ve yıkımlara rağmen hâlâ Hurmuc şehrinin önemli tarihi eserlerinden biri sayılır ve 1379 (2000) yılında 3032 numarayla İran Milli Eserler Listesi'ne kaydedilmiştir.

Kaleden geriye kalan burç üç katlı olup bir de bodrum katı vardır; tasarımında mimari simetriye özen gösterilmiştir. Bodrumun tavanı kubbe biçiminde yapılmıştır ve bu kubbeli düzen diğer bölümlerde de sürdürülmüştür; birinci katta ise tavan süslemelerine nakışlar eklenmişti. Kalenin mimarisi, Kaçar dönemi mimari özelliklerinin Sasani ve Selçuklu mimari üsluplarının etkileriyle birleşiminden oluşur; duvarlarda ve odalarda kullanılan taklitli kemerler (tâkname) ile alçı süslemeler belirgin unsurları arasındadır. Şahnişin ve gûşvâre (köşe çıkmaları) gibi bölümlerde Selçuklu mimarisinin etkisi görülür; kale yapım tarzında ve bazı süslemelerde ise Sasani mimarisinin etkisi gözlemlenebilir. Yapının bazı bölümleri için Şirazlı ve İsfahanlı ustalar çalıştırılmış, karakol binası ile misafirhane de İtalyan ve Safevi mimarisinin etkileriyle inşa edilmişti. Kalenin geçmişte iki girişi vardı; büyük kapı atlıların ve araçların geçişi için, «Çile» adı verilen daha küçük kapı ise yaya geçişi için kullanılırdı. Ayrıca girişlerden birinin yakınında bir pınar akardı ve bu pınarın yanında bir Kaçar hamamı yapılmıştı.

Hurmuc Kalesi, Hurmuc şehir sınırları içinde, Şehid Mutahhari Caddesi üzerinde bulunur ve kente ait yollar aracılığıyla ulaşılabilir. Bölgenin sıcak iklimi göz önüne alındığında, bu tarihi yapının çevresini gezip görmek için yılın serin mevsimleri daha uygundur; kale ziyareti, Hurmuc şehrinin diğer tarihi bölgelerinde yapılacak bir gezintiyle birleştirilebilir. Ziyaret sırasında, bu tarihi eserin kalıntılarının daha fazla zarar görmemesi için alçı süslemelere ve ayakta kalan mimari unsurlara dokunmaktan veya zarar vermekten, korumaya alınmış bölümlere girmekten ve alana çöp bırakmaktan kaçınılmalı, ziyaret için belirlenen güzergâhlar kullanılmalıdır.