Hace Rebi Türbesi

Hace Rebi Türbesi, Meşhed şehrinin Razavi Horasan eyaletindeki en önemli tarihî ve ziyaret yapılarından biridir. Hace Rebi Caddesi'nin sonunda, Hüseyinabad-ı Hace Rebi bölgesindeki geniş ve huzurlu bir bahçenin içinde yer alır. Eser, 15 Dey 1310 tarihinde 142 sicil numarasıyla İran'ın ulusal eserlerinden biri olarak tescil edilmiştir ve o tarihten bugüne Meşhed'in önemli, tanınmış ziyaretgâhlarından biri sayılmaktadır. Türbenin bugünkü yapısı, Safevi Şahı I. Abbas'ın emriyle ve Şeyh Bahai'nin tavsiyesiyle, hicri kameri on birinci yüzyılın ilk yarısında, 1026 ile 1031 yılları arasında, Meşhedli Razavi seyyidlerinden Mirza Eflak'ın gözetiminde inşa edilmiştir.

Mimari açıdan bu yapı, dıştan sekizgen planlı, içten dört eyvanlı bir yapıya sahip olup Safevi dönemi sanatının en belirgin örneklerinden biri sayılır. Yaklaşık 18 metre yüksekliğindeki çift kabuklu turkuaz kubbesi yapıya etkileyici bir görünüm kazandırmıştır. Yapının içi altın yaldızlı resimler, mozaik çinicilik, İslimi (arabesk) motifleri ve Alirıza Abbasi'nin hattıyla yazılmış değerli kitabelerle süslenmiştir. Hicri kameri 1026 ve 1031 tarihli iki tarihî kitabe, sanatsal değerinin yanı sıra eserin yapım ve süsleme zamanına dair önemli bir belge niteliğindedir. Çevresindeki bahçe ve etraftaki mezarlık alanıyla birlikte bu külliye, bölgeye özel bir kültürel ve tarihî kimlik kazandırmıştır. Asıl adı Rebi b. Hüseym olan Hace Rebi, tanınmış tabiînden olup Benî Esed kabilesine mensup, Kûfe'de yaşayan biriydi. Ömrünün son yıllarında Tus vilayetinin merkezi olan Nuğan bölgesine göç etti ve hicri kameri 63 yılında (bir rivayete göre 61) vefat etti. Türbesi, ilk yüzyıllardan itibaren saygın bir ziyaret yeri olarak halkın ilgisini çekmiş ve on dört yüzyılı aşkın süre boyunca manevi konumunu korumuştur.

Türbenin çevresindeki bahçe, bugün «Hüseyinabad-ı Hace Rebi» adıyla bilinmektedir. Bu bahçe külliyenin vakıflarındandır ve günümüzde yönetimi Astan-ı Kuds-ı Razavi'nin sorumluluğundadır. Bahçe aynı zamanda Meşhed'in önemli mezarlıklarından biridir ve Feth Ali Han Kaçar gibi bazı tarihî şahsiyetler de burada yatmaktadır. Hace Rebi Türbesi'ne Meşhed'in kuzeyindeki otoyollar ve yollar üzerinden kolayca ulaşılabilir; külliye Hace Rebi Bulvarı'nın sonunda yer alır. Burayı ziyaret etmek için en iyi zaman, çevredeki bahçenin en güzel hâlinde olduğu ve havanın daha ılıman geçtiği ilkbahar ile sonbahardır. Bu tarihî ve dinî yapıyı ziyaret ederken sessizliği korumak, ziyaret alanına saygı göstermek, yapıya ve çevresine zarar vermekten kaçınmak ve çevre temizliğine dikkat etmek gibi sorumlu turizm ilkelerine uymak büyük önem taşır ve buranın tarihî ile manevi değerlerinin korunmasına katkıda bulunur.