Geleh Dari Hamamı

Geleh Dari Hamamı, Hürmüzgan Eyaleti'nin önemli tarihi eserlerinden biridir ve Bender Abbas şehrinde, ilçenin merkez bölgesinde yer alır. Yapı, Kale Şahi Mahallesi'nde (diğer adıyla Ouzi'ler Mahallesi) bulunur ve Basra Körfezi kıyısına çok uzak değildir. Geleh Dari Hamamı, 1374 yılında 2003 kayıt numarasıyla İran Ulusal Eserler Listesi'ne alınmıştır ve şu anda Hürmüzgan Eyaleti Etnografya Müzesi olarak kullanılmaktadır. Bu hamam geçmişte, Gap Hamamı'ndan sonra Bender Abbas'ın ikinci hamamı sayılırdı ve yaygın kanının aksine Bender Abbas'ın tek tarihi hamamı değildi. 1340'lı yıllarda evlere su tesisatı girince terk edilen yapı, 1370'li yıllarda Kültürel Miras Kurumu tarafından canlandırılıp restore edildi ve şimdi çift günlerde halkın ziyaretine açıktır.

Bu hamamın kuruluşu Kaçar dönemine dayanır; o dönemin hayırsever tüccarlarından Hacı Şeyh Ahmed Geleh Dari tarafından, toplumsal hizmet amacıyla Geleh Dari Camii'ne vakfedilmiştir. Kale Şahi Mahallesi sakinlerinden Tayyib Nikunam'ın anlatımına göre hamam eskiden kadınlar ve erkekler için nöbetleşe çalışırdı; kadınlar sabahtan öğleden sonraya kadar hamamı özel bir ritüelle kullanırdı. Yapı, geleneksel İran hamamlarının mimarisini izler ve bineh, serbineh, sıcaklık (germhane) ve hazine gibi bölümlerden oluşur. Hamamın girişinde, sıcaklık ve nemi ayarlamak için tasarlanmış bir hoşti (giriş) koridoru görülür. Merkezdeki bineh bölümünde sekizgen bir havuz ve çevresinde oturma sekileri bulunur. Miyander, bineh ile sıcaklık bölümü arasında yer alır; buhar ulaşan, serin ve nemli bir ortamdır. Hazine, suyun ısıtıldığı bir hazne olup mekânı sıcak ve kurudur; sıcak su taş veya sarooj kanallarla diğer bölümlere aktarılırdı. Hamamın yapımında kullanılan malzemeler arasında süngerimsi taşlar (nemi emmesi için), yerel sarooj harcı, elle dövülmüş alçı ve zeminde tuğla döşeme bulunur. Hamamın tavanında çok sayıda kubbe vardır; sıcaklık ve nemi kontrol etmek için ışık almaya ve havalandırmaya yarayan açıklıklar yapılmıştır. Belirtmek gerekir ki geçmiş dönemlerde hamamın suyu bir kuyudan sağlanırdı ve bir dönem suyu kuyudan çıkarmak için öküz çarkı sistemi kullanılırdı.

Geleh Dari Hamamı'na ulaşmak için önce Bender Abbas'a gelmeniz, ardından şehrin güneyinde yer alan Kale Şahi (Ouzi'ler) Mahallesi'ne doğru gitmeniz gerekir. Hamam şehrin sahiline yakın olduğundan, sahile çıkan caddelerden ulaşmak mümkündür. Ziyaret için en iyi zaman genellikle ilkbahar ve sonbahar mevsimleridir, çünkü İran'ın güneyindeki yaz sıcağı ziyareti zorlaştırabilir. Bu tarihi mekânı gezerken yapının korunmasına dikkat edilmelidir; hassas yüzeylere dokunmaktan, aşırı baskı uygulamaktan, duvarlar üzerinde nesne sürtmekten ve olası tahribattan kaçının. Mekânın sessizliğine saygı göstermek, gürültü yapmamak, iç mekânlara müdahale etmemek ve müze kurallarına uymak gibi diğer hususlar da önemlidir.