مسجد جامع بجستان

مسجد جامع بجستان یکی از بناهای تاریخی و مذهبی ارزشمند شهر بجستان در جنوب استان خراسان رضوی است که قدمت آن به دوره تیموریان بازمی‌گردد. این مسجد در زمان حکومت شاهرخ تیموری و در سده نهم هجری قمری ساخته شده و از مهم‌ترین آثار تاریخی برجای‌مانده از این دوره در منطقه به شمار می‌رود. بر اساس کتیبه موجود در بنا، ساخت مسجد در سال ۸۲۸ هجری قمری به پایان رسیده است. این اثر تاریخی در تاریخ ۵ آذر ۱۳۸۰ با شماره ثبت ۴۵۰۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و امروزه یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری فرهنگی و تاریخی شهرستان بجستان محسوب می‌شود.

مسجد جامع بجستان از نظر معماری، بنایی دوایوانی با صحن مربع‌شکل است که ساختار آن با بسیاری از مساجد چهارایوانی دوره‌های مختلف تفاوت دارد. در ضلع جنوبی صحن، ایوان اصلی رو به قبله قرار گرفته که در انتهای آن محرابی با تزئینات مقرنس‌کاری دیده می‌شود. در سمت غربی مسجد نیز شبستانی مستطیل‌شکل با سقف متکی بر ستون‌ها و طاق‌ها وجود دارد. ایوان شمالی، غرفه‌های کم‌عمق اطراف صحن و فضاهای جانبی نیز از دیگر بخش‌های معماری این مجموعه هستند. دو کتیبه سنگی در پشت ایوان‌های جنوبی و شمالی، اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخ ساخت و مرمت بنا در اختیار بازدیدکنندگان قرار می‌دهند. مسجد در دوره صفوی و در زمان شاه عباس اول، به همت حاج ناصرالدین محمود بن احمد مرمت شده و تاریخ این بازسازی در کتیبه ایوان شمالی، سال ۱۰۲۴ هجری قمری ذکر شده است. این بنا در سال‌های بعد نیز آسیب‌هایی از جمله خسارت ناشی از زلزله سال ۱۳۴۷ خورشیدی را تجربه کرده و مورد مرمت و استحکام‌بخشی قرار گرفته است. استمرار کاربری مذهبی مسجد در کنار ارزش تاریخی و معماری آن، این بنا را به یکی از نمونه‌های قابل توجه معماری مذهبی خراسان تبدیل کرده است.

برای بازدید از مسجد جامع بجستان باید به شهر بجستان در جنوب استان خراسان رضوی سفر کرد. این شهر در فاصله حدود ۲۷۸ کیلومتری جنوب غربی مشهد قرار دارد و از طریق جاده‌های ارتباطی شهرستان می‌توان به آن دسترسی پیدا کرد. با توجه به قرارگیری مسجد در محدوده شهری، بازدید از آن در بیشتر روزهای سال امکان‌پذیر است؛ بااین‌حال فصل‌های بهار و پاییز به دلیل برخورداری از هوای معتدل‌تر، زمان مناسب‌تری برای گشت‌وگذار در شهر و بازدید از آثار تاریخی آن هستند. هنگام بازدید، رعایت حرمت فضای مذهبی، توجه به زمان برگزاری نماز و پرهیز از آسیب رساندن به کتیبه‌ها، تزئینات و بخش‌های قدیمی بنا اهمیت دارد.