مسجد جامع مرندیز

مسجد جامع مرندیز یکی از بناهای تاریخی روستای مرندیز در شهرستان بجستان، استان خراسان رضوی است که در فاصله حدود ۳۷ کیلومتری شمال شرقی بجستان قرار دارد. هسته اصلی و شاکله اولیه بنا به دوره ایلخانی نسبت داده می‌شود و بررسی بخش‌های مختلف آن نشان می‌دهد که در دوره‌های بعدی نیز تغییرات و مرمت‌هایی در آن انجام شده است؛ از جمله آثاری که به قرن یازدهم هجری نسبت داده می‌شوند. این مسجد با وسعت تقریبی ۶۰۰ مترمربع، در تاریخ ۱۷ مرداد ۱۳۸۳ با شماره ثبت ۱۱۰۵۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قرار گرفتن بنا در روستای مرندیز و تداوم استفاده از آن در طول دوره‌های تاریخی، اهمیت آن را در میان آثار معماری مذهبی منطقه بجستان نشان می‌دهد.

ساختار مسجد از صحن، ایوان، فضای قبله و شبستان گنبددار تشکیل شده و از نظر الگوی معماری در گروه مساجد تک‌ایوانی قرار می‌گیرد. ایوان مقصوره از مهم‌ترین بخش‌های بناست و پوشش آن با استفاده از طاق و تویزه شکل گرفته است. در بخش انتهایی این ایوان، رسمی‌بندی‌های گچی با ظرافت اجرا شده و بخش‌هایی از تزئینات نیز به نقاشی با رنگ اخرایی و ردیف‌هایی از قطاربندی‌های گچی اختصاص دارد. ترکیب این تزئینات با ساختار ایوان و فضای صحن، جلوه‌ای ویژه به فضای داخلی مسجد بخشیده است. نقشه و برخی عناصر تزئینی مسجد جامع مرندیز با بناهایی مانند مسجد تاریخی خواف، مسجد رشتخوار و گنبد مقبره قطب‌الدین حیدر شباهت‌هایی دارد و این همسانی‌ها، پیوند معماری این بنا را با سنت‌های معماری تاریخی شرق خراسان نشان می‌دهد.

برای دسترسی به مسجد جامع مرندیز باید از شهرستان بجستان به سمت شمال شرق حرکت کرد و پس از طی مسافتی حدود ۳۷ کیلومتر به روستای مرندیز رسید؛ مسجد در محدوده روستا قرار دارد و دسترسی جاده‌ای به آن امکان‌پذیر است. بهار، به‌ویژه زمانی که پوشش گیاهی منطقه و دشت‌های اطراف سرسبز می‌شوند، زمان مناسب‌تری برای سفر به این بخش از خراسان رضوی است؛ هرچند برای بازدید از یک بنای تاریخی، شرایط آب‌وهوایی مطلوب در فصل‌های دیگر نیز می‌تواند مناسب باشد. هنگام بازدید بهتر است به کاربری مذهبی بنا، حفظ سکوت و رعایت پوشش مناسب توجه شود و از لمس تزئینات گچی، دیوارها و بخش‌های آسیب‌پذیر بنا یا ایجاد آسیب در محوطه خودداری شود. همچنین حفظ پاکیزگی روستا و احترام به فضای زندگی ساکنان، بخشی از اصول گردشگری مسئولانه در این منطقه است.