پل خاتون

پل خاتون از بناهای تاریخی شهرستان خوی در استان آذربایجان غربی است که بر روی رودخانه قطور، در جنوب شرقی خوی و در مسیر جاده خوی ـ سلماس قرار دارد. این پل تاریخی در سال‌های ۱۱۷۰ تا ۱۲۰۰ هجری قمری به دستور احمد خان دنبلی ساخته شده و از یادگارهای ارزشمند تاریخی منطقه به شمار می‌رود. پل خاتون در گذشته یکی از گذرگاه‌های مهم مسیر عبور کاروان‌هایی بوده است که از عثمانی وارد ایران می‌شدند و تا سال‌های گذشته نیز برای رفت‌وآمد مردم مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ اما با ساخت پل جدید در مجاورت آن، مسیر ارتباطی به پل جدید منتقل شده است. درباره پیشینه بنا نیز دیدگاه‌هایی وجود دارد و برخی پژوهشگران با توجه به نام «خاتون» و شواهد تاریخی، ریشه پل را به دوره‌های پیش از ساخت کنونی و دوران سلجوقیان مرتبط می‌دانند.

پل خاتون بنایی آجری با طول ۵۹٫۴۰ متر، عرض ۸٫۷۰ متر و ارتفاع ۶٫۴۸ متر است و دارای هفت دهانه بزرگ و هفت دهانه کوچک در بالای پایه‌هاست. بخش زیرین پل از پایه‌ها و آب‌شکن‌های مثلثی‌شکل تشکیل شده که در دو سوی جریان رودخانه قرار گرفته‌اند و حدود دو متر اندازه دارند. هفت دهانه اصلی با طاق‌های جناغی ساخته شده و میان دهانه‌های بزرگ نیز طاق‌نماهای کوچک تزئینی قرار گرفته است. در ساخت بنا از سنگ‌های تراشیده منظم، قلوه‌سنگ، سنگ لاشه و آجر استفاده شده و ملات گچ، آهک و ساروج نیز در بخش‌های مختلف آن به کار رفته است. سطح گذر پل به دلیل بزرگ‌تر بودن طاق میانی و تقارن دهانه‌های اصلی، شیبی ملایم به سمت شمال و جنوب دارد. پل در دهه‌های گذشته مرمت شده و امروزه ارزش آن بیشتر به‌عنوان یک اثر تاریخی و معماری مورد توجه است.

برای دسترسی به پل خاتون باید از شهرستان خوی در مسیر جنوب شرقی شهر و جاده خوی ـ سلماس حرکت کرد و در محدوده پل تاریخی، مسیر پل جدید را دنبال کرد؛ زیرا عبور و مرور اصلی امروزه از پل جدید انجام می‌شود. با توجه به قرارگیری پل در فضای باز و مجاورت رودخانه قطور، بهار و اوایل پاییز زمان مناسب‌تری برای بازدید و گشت‌وگذار پیرامون آن محسوب می‌شود. بازدیدکنندگان می‌توانند ضمن تماشای معماری پل و چشم‌انداز رودخانه، از عکاسی و پیاده‌روی در محدوده مجاز اطراف آن لذت ببرند. هنگام بازدید باید از نزدیک‌شدن خطرناک به بستر رودخانه، آسیب‌رساندن به سنگ‌ها و آجرهای بنا، نوشتن یادگاری روی سازه و رهاکردن زباله در محیط اطراف خودداری شود تا این اثر تاریخی و محیط طبیعی پیرامون آن حفظ شود.