قلعه قمرود

قلعه قمرود یکی از بناهای تاریخی روستای قمرود در شهرستان قم، بخش مرکزی است که در قسمت شمالی کوه سفید قرار دارد. این قلعه از بناهای تاریخی منطقه به شمار می‌رود و در منابع، ساخت آن به دوره‌های صفوی تا قاجار نسبت داده شده است، هرچند قدمت بنای موجود بیشتر با دوره قاجار پیوند دارد. قلعه قمرود توسط میرزا نظام غفاری برای سکونت خود و خانواده‌اش ساخته شده و از همین رو، ساختار آن در کنار جنبه دفاعی، ویژگی‌های یک مجموعه مسکونی را نیز در خود دارد. این بنا با قرارگیری در محیط گرم و خشک پیرامون قمرود، نمونه‌ای از سازگاری معماری سنتی منطقه با شرایط اقلیمی کویر به شمار می‌آید.

معماری قلعه قمرود در دو اشکوب شکل گرفته و یک حیاط مرکزی، هسته اصلی آن را تشکیل می‌دهد؛ اتاق‌های متعددی در اطراف این حیاط قرار گرفته‌اند و سازمان فضایی بنا بر پایه ارتباط میان حیاط و فضاهای پیرامونی شکل گرفته است. یکی از ویژگی‌های قابل توجه قلعه، بادگیر قرارگرفته بر فراز دیوارهای آن است که برای تعدیل هوای گرم و خشک کویر و ایجاد شرایط مناسب‌تر برای سکونت ساکنان مورد استفاده قرار می‌گرفته است. ساخت قلعه به دست میرزا نظام غفاری و استفاده خانوادگی از آن، این بنا را از نمونه‌های قابل توجه معماری مسکونی تاریخی در منطقه قمرود ساخته است. با این حال، قلعه قمرود در حال حاضر وضعیت مناسبی ندارد و به حال خود رها شده است؛ ادامه روند فرسایش و تخریب می‌تواند بخش‌های بیشتری از این بنای تاریخی را از بین ببرد و اهمیت حفاظت و توجه به آن را دوچندان می‌کند.

قلعه قمرود در استان قم، شهر قم، روستای قمرود و در قسمت شمالی کوه سفید قرار دارد و دسترسی به آن از طریق این روستا امکان‌پذیر است. برای بازدید از بنا، به دلیل قرارگیری آن در محیط گرم و خشک منطقه، فصل‌های خنک‌تر سال، به‌ویژه پاییز، زمستان و اوایل بهار، زمان مناسب‌تری محسوب می‌شوند. در بازدید از این بنای تاریخی باید از ورود بدون هماهنگی به بخش‌های آسیب‌دیده، دستکاری دیوارها و عناصر معماری، جابه‌جایی مصالح و آسیب‌رساندن به بقایای بنا خودداری کرد. حفظ سکوت و پاکیزگی محیط و بازدید مسئولانه از قلعه می‌تواند به نگهداری بهتر این یادگار معماری تاریخی کمک کند.