Golestan Sarayı

Golestan Sarayı ya da Golestan Köşkü, Tahran'daki tarihî bir yapı topluluğudur ve başlangıçta «Tahran Hükümdarlık Kalesi» (Ark-ı Saltanat) adıyla biliniyordu. Saray, Tahran Çarşısı'nın yakınında yer alır ve İran'ın UNESCO eserleri arasında sayılır. Sarayın adı, Kaçar hükümdarı Feth Ali Şah döneminde bu bölgede yaptırılan bir salondan gelir; bu yapı sonraki yıllarda, Nasreddin Şah döneminde «Golestan Mübarek Yapıları» olarak anılmaya başlamıştır. Muzafferüddin Şah döneminde bu ad resmen «Golestan Köşkü» olarak değiştirilmiştir. Sarayın geçmişi Kaçar dönemi öncesine uzanır; ilk temelleri Zend döneminde atılmıştır. Golestan Sarayı, Tir 1392'de (Temmuz 2013) UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır.

Tahran Hükümdarlık Kalesi'nin tarihi, 1404 yılına (20 Zilhicce 806 H.) kadar uzanır; o yıl Kastilya Kralı III. Enrique'nin elçisi Clavijo, Timur Gürkani ile görüşmek üzere Semerkant'a giderken Tahran'a uğramış ve burada hükümet temsilcisinin evinde konaklamıştır. Pietro della Valle'nin 1617 tarihli seyahatnamesinde ve ayrıca Sir Thomas Herbert'in yazılarında, I. Şah Abbas Safevi döneminde Tahran'da bulunan, Şah Tahmasp surlarının içindeki bir çınar bahçesinden söz edilir. Bu durum bölgenin tarihî önemini gösterir. Ayrıca Tahran Hükümdarlık Kalesi'nin inşasının başlangıcı, Safevi hükümdarı Şah Süleyman (1078–1109 H.) dönemine dayanır; o zaman bu alanda bir divanhane yapılmıştır.

Bugün Golestan Sarayı'ndaki mevcut eserlerin çoğu Zend dönemine ait olsa da, deliller bu bölgenin Safevi döneminde, hatta daha öncesinde de tarihî önemi olan yapılara sahip olduğunu göstermektedir. Bu eserler arasında Şah Süleyman Safevi döneminde yapılan divanhane ile Şah Sultan Hüseyin'in saltanatının son yıllarında yabancı elçileri, aralarında Osmanlı devleti elçisi Ahmed Dürri Efendi'nin de bulunduğu konukları ağırladığı yapılar sayılabilir. Saray; Mermer Taht Eyvanı, Selam Salonu, Ayna Salonu, Sofrahane Salonu, Kerim Han Halvethanesi, Brilyan Salonu, Bâdgir Köşkü, Şemsülimare Sarayı, Elmas Salonu ve Ebyaz Sarayı (Beyaz Saray) gibi çeşitli bölümlerden oluşur. Kerim Han Zend dönemine ait Mermer Taht Eyvanı ve Kerim Han Halvethanesi, Golestan topluluğunun en eski yapılarıdır.