Persepolis (Tahtı Cemşid)

Hahamanişler döneminde Pars (Parsa) adıyla bilinen Tahtı Cemşid, Fars eyaletinde, Merdeşt Ovası'nın yanında, Rahmet Dağı'nın eteklerinde, Merdeşt ilçesinin kuzeyinde yer alan, iç içe geçmiş birçok saraydan oluşan bir yapı topluluğudur. Batı dillerinde Persepolis ya da Persepolis olarak bilinen bu tarihî alan, İran'ın en önemli tarihî yapılarından biri sayılır. Tarih boyunca çeşitli zamanlarda farklı nedenlerle adı değişmiş, İslami dönemde ise "Sadsütun" (Yüz Sütun) veya "Çehel Minar" (Kırk Minare) adıyla ünlenmiştir. Tahtı Cemşid, Eski İran'daki ihtişam ve büyüklüğün simgesi ve Hahamanişî krallarının 2500 yıl önceden İran'da bıraktığı bir yadigârdır. Hahamanişler döneminde burası Hahamanişler İmparatorluğu'nun başkentiydi ve Büyük Darius, Kserkses ve I. Artakserkses zamanında inşa edilip genişletilmeye başlandı.

Tahtı Cemşid'in inşası, M.Ö. 518'de Büyük Darius'un emriyle başladı; oğlu Kserkses ve torunu I. Artakserkses döneminde yeni yapılar eklenerek bu topluluk, Eski İran'ın en büyük ve en karmaşık mimari yapılarından birine dönüştü. Tahtı Cemşid'in Hahamanişlerin tören başkenti olarak kullanıldığı dönemlerde, yeni yılın ilk gününde Hahamanişî İmparatorluğu'nun dört bir yanındaki farklı ülkelerin temsilcileri buraya gelir, hediyelerini ve armağanlarını krala sunardı. Tahtı Cemşid, kültürel ve siyasi bir merkez olmasının yanı sıra duvarlara ve levhalara kazınmış çeşitli taş yazıtlar ve kil tabletler aracılığıyla Hahamanişler dönemine ait pek çok tarihî ve kültürel bilgiyi bize sunar. Tahtı Cemşid, M.Ö. 330'da Büyük İskender tarafından yakıldı; ancak kalıntıları hâlâ önemli bir tarihî eser olarak ayaktadır. Bu topluluk 1979'dan beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer almakta ve İran'ın öne çıkan turistik ve arkeolojik cazibe merkezlerinden biri sayılmaktadır. Yakınında, Büyük Darius, Kserkses, I. Artakserkses ve II. Darius gibi Hahamanişî krallarının mezarlarının bulunduğu Nakş-ı Rüstem de yer alır.

Tahtı Cemşid, Sasaniler ve Kaçarlar dönemi dahil İran tarihinin farklı dönemlerinden çok sayıda yazıtla da kültürel ve tarihî bir hazine olarak bilinir. Fars eyaletinin büyük bölümü sıcak iklimli olsa da Merdeşt yakınlarındaki bu bölge, dağlık bir çevrede yer aldığı için serin ve ılıman bir havaya sahiptir. Tahtı Cemşid alanının açık olması ve güneşin doğrudan vurması nedeniyle yılın sıcak mevsimlerinde ziyaret zahmetli olabilir. Tahtı Cemşid'i ziyaret için en iyi zaman yılın ikinci yarısıdır; Ferverdin ayının sonlarına kadar da burayı gezmek mümkündür. Tahtı Cemşid tarihî alanını ziyaret etmek için günün ilk saatlerini seçmeniz ya da öğleden sonra hava serinledikten sonra gelmeniz daha iyidir. Yılın soğuk mevsimlerinde güneş battıktan sonra Tahtı Cemşid alanı ve çevresi çok soğuk olur; bu yüzden yanınıza uygun kıyafet alın.