Sanandaj Cami-i Kebir (Cuma Camii)

Darülihsan Camii adıyla da bilinen Sanandaj Cuma Camii, Kürdistan Eyaleti'nde, Sanandaj şehir merkezinde, İmam Humeyni Caddesi'nin kuzey kenarında ve şehrin eski dokusu içinde yer alır. Kaçar döneminde, Emanullah Han Erdelan'ın emriyle Hicri kameri 1227 yılında inşa edilen cami, İran'daki Sünni topluluğun en önemli dinî yapılarından biri sayılır. Yapının çevre dokuya göre yüksekçe bir zemin üzerinde bulunması, minarelerinin ve mimarisinin şehrin farklı noktalarından görülmesini sağlamıştır. Cami, ibadet işlevinin yanı sıra geçmişte bir darülilim (ilim yuvası) olarak da bilinmiş ve bölgede din bilimlerinin öğretiminde önemli bir rol oynamıştır. Caminin ve medresenin bir arada işlev görmesi ile kendine özgü mimarisi, bu yapıyı İran'ın batısındaki en dikkat çekici tarihî eserlerden biri haline getirmiştir.

Mimari açıdan Sanandaj Cuma Camii, Kaçar dönemi İran-İslam mimarisinin seçkin bir örneğidir; çinicilik, tuğla işçiliği, taş oymacılığı, alçı süsleme ve geçme geometrik süsleme (gireh) sanatları burada uyum içinde kullanılmıştır. Yapıda doğu ve güney olmak üzere iki eyvan, bir merkezî avlu, sütunlu bir harim (şebistan), avlunun çevresinde 12 hücre ve doğu eyvanının üzerinde minareler bulunur. Caminin harimi, 24 adet burgulu taş sütunuyla en dikkat çekici bölümlerinden biri sayılır; her sütun ince taş oymalarla, İslimi (arabesk) ve Kur'an motifli süslemelerle bezenmiştir. Yedi renkli çini işçiliği; çiçek ve bitki desenleri, sülüs ve nestalik hatlar ile Kur'an ayetleriyle yapının süslemelerinin büyük bölümünü oluşturur ve Kaçar dönemi sanatının eşsiz bir görünümünü sergiler. Ayrıca merkezî avludaki taş havuz ile eyvanların ve hücrelerin birleşimi, ibadet ve eğitim için dengeli ve huzur verici bir ortam yaratmıştır.

Sanandaj Cuma Camii'ne ulaşım çok kolaydır; İmam Humeyni Caddesi ve şehrin tarihî dokusunu çevreleyen yollar üzerinden erişilebilir. Cami hâlâ aktif olarak kullanılmakta olup namaz vakitlerinde ibadete açıktır; diğer saatlerde ise halkın ziyaretine açıktır. Bu tarihî yapıyı ziyaret etmek için en iyi zaman, Sanandaj'ın hava koşullarının daha ılıman olduğu ve ziyaret deneyiminin daha keyifli geçtiği ilkbahar ile sonbahar başlangıcıdır. Ziyaretçilerin bu dinî mekânda doğa turizmi ve sorumlu turizm ilkelerine uymaları ve caminin ibadet ve kültür ortamına saygı göstermeleri gerekir.