Pări Kalesi

Bulende Kalesi olarak da bilinen Pări Kalesi, Hemedan eyaletinin en eski ve en önemli tarihi alanlarından biridir. Malayir ilçesinin Zend bölümüne bağlı Pări Köyü'nde (Piruz adıyla da bilinir), Malayir-Arak otoyolu güzergâhında yer alır. Kale alanı, çevredeki arazilerin yaklaşık 15 metre üzerinde yükselen bir tepe üzerinde bulunur ve bölgenin doğal manzarası içinde dikkat çeker. Kalenin ilk yapısı köyün eski mahallesinin merkezinde yer almaktadır ve arkeologlar bunun tarihini M.Ö. 4. yüzyıla, yani Med dönemine kadar götürmektedir. Daha sonra Zend döneminde, eski kalenin harabeleri üzerine, Kerim Han Zend'in askerlerinin toplanma ve teşkilatlanma merkezi olan Zendiye Kalesi ya da Kerim Han Zend Kalesi adıyla yeni bir kale inşa edildi. İlginçtir ki Pări Köyü'nde, Bulende Kalesi'nin (ana kale) yanı sıra beş tarihi kale daha tespit edilmiştir.

Bu tarihi kale, İran kültür ve tarihindeki yeri nedeniyle özel bir öneme sahiptir. Bu tepede 150'den fazla antik mezar tespit edilmiştir. Mezar taşlarının çoğu volkanik (püskürük) taştan olup dikdörtgen biçimlidir; üzerlerinde mühür, tespih, çift taraflı tarak, ayna, seccade, nargile, hançer, tüfek ve at figürü gibi semboller görülür. Bunlar geçmişte yaşayan insanların gömü gelenekleri ve yaşamları hakkında önemli bilgiler sunar. Arkeolojik değerinin yanı sıra bu yer, Zend Hanedanı'nın kurucusu ve İran tarihinin önde gelen figürlerinden Kerim Han Zend'in doğum yeri olarak bilinir; bu durum kalenin kültürel ve ulusal önemini artırmıştır. Sözlük anlamı açısından «Pări» adı, «çevre, etraf» anlamına gelir ve yerel rivayetlere göre aynı zamanda Kerim Han Zend'in kızının da adıdır. Bölgedeki ilk bilimsel kazılar 1349 Hicri Şemsi (1970) yılında Mühendis Hakimi tarafından yapıldı ve alanın tarihi Med, Sasani ve Zend dönemlerine atfedildi.

Pări Kalesi'ndeki diğer önemli keşifler arasında tüneller ve karmaşık su temin sistemi yer alır; bu sistem, Kaşan'daki Fin Hamamı'nın su sistemine büyük benzerlik gösterir. Bu yapıda, suyun basınçla komplekse girmesi için helezon biçimli pişmiş toprak borular nehir yatağından kalenin içine kadar uzatılmıştır. Uzunlukları yaklaşık 45 santimetre, çapları 15 santimetre olan, sarooj harcı ve pişmiş kerpiçle kaplanmış bu boru parçalarının bulunması, bölgede su mühendisliği teknolojisinin ilerlemiş olduğunu gösterir. Pări Kalesi'ni ziyaret etmek için Malayir şehrinden Arak yoluna doğru gidilir ve ardından Pări Köyü'ne ulaşılır; kalenin ana yola yakın konumu, turistler için nispeten kolay bir erişim sağlar. Bu antik cazibe merkezini ziyaret etmek için en iyi zaman, havanın ılıman ve doğa gezileri için uygun olduğu ilkbahar ve sonbahar mevsimleridir. Ziyaretçilerin, bu yerin tarihi ve doğal değerlerinin gelecek nesiller için korunması amacıyla sorumlu doğa turizmi ilkelerine uymaları, çöp bırakmamaları, mezar taşlarına ve kalan eserlere zarar vermemeleri ve belirlenen yollar dışındaki güzergâhlarda dolaşmamaları tavsiye edilir.