روستای شواز یکی از کهن‌ترین و ارزشمندترین روستاهای تاریخی استان یزد است که در دهستان نصرآباد از توابع شهرستان تفت و در فاصله حدود 95 کیلومتری جنوب شرقی شهر یزد قرار دارد. این روستا در امتداد رشته‌کوه‌های شیرکوه واقع شده و موقعیت طبیعی منحصربه‌فردی دارد؛ به‌گونه‌ای که از یک سو به ارتفاعات کوهستانی متصل است و از سوی دیگر به دشتی وسیع و پهناور مشرف می‌شود. پیشینه چند هزار ساله شواز را می‌توان از آثار تاریخی، قبرستان‌های کهن، سنگ‌نگاره‌های باستانی و به‌ویژه قلعه عظیم آن دریافت. مجموعه این ویژگی‌ها باعث شده است که روستای شواز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی و طبیعی شهرستان تفت شناخته شود و هرساله گردشگران، پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ و معماری را به سوی خود جذب کند.

مهم‌ترین اثر تاریخی این روستا، قلعه شواز است که بر فراز صخره‌ای سنگی با ارتفاع حدود 100 متر ساخته شده و از شاخص‌ترین قلعه‌های کوهستانی استان یزد به شمار می‌رود. این قلعه با مساحتی نزدیک به 5 هزار متر مربع، دارای ساختاری مستحکم از سنگ، خشت و گل است و برج‌های دیده‌بانی، دیوارهای دفاعی، اتاق‌های متعدد، ورودی آجری و فضاهای کنده‌شده در دل سنگ، از مهم‌ترین بخش‌های آن هستند. معماری قلعه شباهت زیادی به شیوه‌های دفاعی دوره ساسانی دارد و وجود قوس‌های متعلق به دوران پیش از اسلام، سنگ‌نوشته‌ای منحصربه‌فرد از قرن ششم هجری، سفال‌های تاریخی و قبرستان‌های کهن اطراف روستا، بر ارزش تاریخی این منطقه افزوده است. علاوه بر آثار تاریخی، طبیعت بکر شواز، آبشار تلخ و شور، چشم‌اندازهای کوهستانی و سکوت دل‌انگیز روستا، فضایی مناسب برای طبیعت‌گردی و گردشگری فرهنگی فراهم کرده است.

برای دسترسی به روستای شواز باید از شهر یزد وارد جاده یزد–ابرکوه شوید و پس از عبور از مسیرهای منتهی به منطقه پشتکوه و روستای علی‌آباد، مسیر فرعی شواز را دنبال کنید. این روستا حدود 68 کیلومتر با شهر تفت و حدود 95 کیلومتر با شهر یزد فاصله دارد. بهترین زمان سفر به شواز، فصل بهار و اوایل پاییز است که آب‌وهوای منطقه معتدل بوده و طبیعت کوهستانی روستا جلوه‌ای چشم‌نواز پیدا می‌کند. هنگام بازدید نیز لازم است از ورود به بخش‌های آسیب‌پذیر قلعه، جابه‌جایی آثار تاریخی، آسیب رساندن به سنگ‌نگاره‌ها و رها کردن زباله در طبیعت خودداری کنید تا این میراث ارزشمند تاریخی و طبیعی برای نسل‌های آینده حفظ شود.