قلعه باجول

قلعه باجول یا قلعه ناکام در روستای آب باریک علیا، در فاصله حدود ۳۵ کیلومتری الیگودرز در شرق استان لرستان قرار دارد. این بنای تاریخی از آثار ارزشمند منطقه به شمار می‌رود و ساخت آن به دوره زندیه و اوایل دوره قاجار نسبت داده شده است. قلعه باجول در گذشته به‌عنوان خانه اربابی مورد استفاده قرار می‌گرفت و محل سکونت یکی از بزرگان منطقه بوده است. این بنا در سال ۱۳۸۹ با شماره ۴۳۵۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و از جمله بناهای تاریخی مهم شهرستان الیگودرز محسوب می‌شود. قرارگیری قلعه در میان دشت‌ها و ارتفاعات اطراف روستای آب باریک علیا، در کنار پیشینه تاریخی و معماری قابل‌توجه آن، این بنا را به یکی از جاذبه‌های تاریخی قابل توجه شرق لرستان تبدیل کرده است.

پلان قلعه باجول به شکل مستطیل و با حیاطی مرکزی طراحی شده و در گذشته دو برج برای دیده‌بانی در اطراف آن وجود داشته که یکی از آن‌ها از بین رفته است. در ضلع شمالی، بخش خان‌نشین و محل زندگی ارباب قرار داشته و در ضلع غربی، ورودی اصلی ویژه خان و مهمانان قرار گرفته و مطبخ و انبار علوفه نیز در همین بخش ساخته شده است؛ ورودی‌های ضلع‌های جنوبی و شرقی نیز به روایت محلی برای ورود خدمه و حیوانات استفاده می‌شده‌اند. حیاط مرکزی دارای حوضی مستطیل‌شکل از جنس سنگ است و کف آن با آجرهای مکعبی مفروش شده است. آجرهای پخته مکعبی‌شکل با ابعاد ۱۵ در ۱۵ سانتی‌متر و تیرهای چوبی و الوار از مصالح اصلی بنا هستند. ایوان قلعه نیز دارای دو ستون استوانه‌ای سنگی با قطر ۴۰ و ارتفاع ۱۸۰ سانتی‌متر است و بخش زیرین و پیشانی ایوان با نقش‌های برجسته گل و گیاه و صحنه‌های شکار تزئین شده است. برج مدور آجری و نقش‌هایی از شکار، گل و گلدان و صحنه شکار شیر توسط اژدها از شاخص‌ترین ویژگی‌های تزئینی قلعه هستند. این بنا در سال‌های اخیر چند فصل مرمت را پشت سر گذاشته است، اما بخش‌هایی از آن همچنان نیازمند حفاظت و رسیدگی است.

برای بازدید از قلعه باجول باید به سمت روستای آب باریک علیا در شهرستان الیگودرز حرکت کرد و استفاده از خودروی شخصی، با توجه به موقعیت روستایی بنا، گزینه مناسب‌تری برای دسترسی به آن است. فضای پیرامون قلعه شامل دشت‌ها و ارتفاعات منطقه است و می‌توان در کنار بازدید از بنای تاریخی، به گشت‌وگذار در روستا و طبیعت اطراف پرداخت. فصل‌های بهار و اوایل پاییز، به دلیل شرایط مناسب‌تر آب‌وهوایی مناطق کوهستانی الیگودرز، زمان مطلوب‌تری برای بازدید هستند. با توجه به آسیب‌پذیری بخش‌هایی از بنا و ارزش تاریخی تزئینات آن، هنگام بازدید باید از ورود به قسمت‌های ناپایدار، آسیب‌زدن به دیوارها و تزئینات، ریختن زباله و هرگونه دخل و تصرف در محوطه خودداری کرد و در حفظ این اثر تاریخی و محیط پیرامون آن کوشید.