برج شیخ شبلی

برج شیخ شبلی در مرکز شهر دماوند، در استان تهران و میان دو محله قدیمی قاضی و فرامه قرار دارد و یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی این شهر به شمار می‌رود. این برج یادمانی از قرون چهارم و پنجم هجری قمری و از آثار دوره سلجوقی است که در قسمت شرقی شهر و بر فراز تپه‌ای مشرف به دماوند ساخته شده است. برج شیخ شبلی در تاریخ ۲۹ خرداد ۱۳۵۱ با شماره ثبت ۹۲۰ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت و امروزه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی دماوند شناخته می‌شود. این بنا به یاد ابوبکر دلف بن جحدر شبلی، که در دوره‌ای از سوی حاکمان طبرستان به امارت دماوند منصوب شده بود، ساخته شده و روایت‌های تاریخی، دوران حکومت او را با گسترش عدالت و امنیت در شهر مرتبط می‌دانند.

مهم‌ترین ویژگی برج شیخ شبلی، معماری هشت‌ضلعی و تزئینات آجری ظریف آن است. بنا در ابتدا به‌صورت ساده ساخته شده و در دوره‌های بعدی آجرکاری و تزئینات سلجوقی به آن افزوده شده است. برج حدود ۱۰ متر ارتفاع دارد و بدنه آن دارای گره‌چینی و قاب‌های اسپر با طرح‌های متنوع هندسی است؛ در مجموع ۳۰ قاب اسپر در بنا وجود دارد که ۲۲ قاب دارای تزئینات و هشت قاب زیر گنبد به‌صورت مستطیل‌های افقی ساده هستند. گنبد بیرونی هشت‌ضلعی و گنبد داخلی کروی و عرقچین است و سطح زیرین آن با طرح جناغی متحدالمرکز تزئین شده است. بنا همچنین به سبک سردابه ساخته شده و پس از ورودی، چند پله به فضای سردابه منتهی می‌شود. وجود حفره‌های هواگیر برای تهویه، ستون‌های نیم‌دایره‌ای آجری و تنوع طرح‌های هندسی در اضلاع مختلف، از دیگر ویژگی‌های معماری برج است که ارزش تاریخی و هنری آن را بیشتر کرده‌اند.

دسترسی به برج شیخ شبلی از داخل شهر دماوند آسان است و مسیر آن از میدان امام خمینی، بلوار امام حسین و خیابان شبلی می‌گذرد؛ مسیر دسترسی آسفالت و ماشین‌رو است و در محوطه نیز امکاناتی مانند پارکینگ، سرویس بهداشتی، نمازخانه و ساختمان نگهبانی وجود دارد. برای بازدید، اواخر بهار و تابستان زمان مناسبی است و در فصل‌های خوش‌آب‌وهوا می‌توان بازدید از برج را با گشت‌وگذار در بافت تاریخی و دیگر جاذبه‌های دماوند همراه کرد. با توجه به تاریخی بودن بنا، هنگام بازدید باید از لمس یا آسیب‌زدن به تزئینات آجری، نوشتن روی دیوارها و ایجاد آسیب در محوطه خودداری کرد و آرامش محیط و ارزش تاریخی اثر را حفظ نمود.