حمام خان

حمام خان (حمام پیرظهیری) یکی از مهم‌ترین و ارزشمندترین بناهای تاریخی شهر سنندج در استان کردستان است که در ضلع شمالی بازار سرپوشیده سنندج و در مجاورت مسجد داروغه قرار گرفته است. این اثر در بافت قدیمی و هسته مرکزی شهر واقع شده و از گذشته به‌واسطه هم‌جواری با بازار، نقشی فعال در زندگی روزمره و اجتماعی شهر داشته است. قرارگیری آن در یکی از پرترددترین بخش‌های تاریخی شهر باعث شده تا این حمام در کنار کارکرد بهداشتی، بخشی از ساختار اقتصادی و اجتماعی سنندج نیز محسوب شود. قدمت این بنا به دوره قاجار و حاکمیت امان‌الله‌خان اردلان بازمی‌گردد و تکمیل ساخت آن در سال 1220 هجری قمری انجام شده است.

این حمام از نظر معماری نمونه‌ای شاخص از حمام‌های سنتی ایرانی است که با پلان منظم و فضاهای متنوعی همچون سردر ورودی، هشتی، سربینه (حمام سرد)، میان‌در، بینه (حمام گرم)، خزینه، خلوتی، سرویس‌های بهداشتی و آب‌انبار طراحی شده است. وجود آب‌نماها در بخش‌های مختلف، استفاده از آب قنات و بهره‌گیری از مصالحی مانند سنگ، آجر و آهک، نشان‌دهنده دقت بالای مهندسی در ساخت آن است. یکی از ویژگی‌های برجسته حمام خان، تزئینات بسیار غنی آن شامل آهک‌بری‌های نفیس با نقوش انسانی، حیوانی، گیاهی و هندسی و همچنین کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ با مضامین اسلیمی و صحنه‌های نمادین مانند شیر و اژدها و طاووس است که آن را به یکی از کم‌نظیرترین حمام‌های تاریخی ایران تبدیل کرده است. این بنا در دوره‌های بعدی نیز مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته و در نهایت در سال 1378 تحت حفاظت سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت و ثبت ملی شد. رستوران خان که امروزه در بخشی از این بنای تاریخی فعالیت دارد، با حفظ حال‌وهوای سنتی فضا، به‌عنوان یکی از کاربری‌های امروزی حمام خان در میدان انقلاب سنندج مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دسترسی به حمام خان از طریق خیابان‌های انقلاب، طالقانی، میدان انقلاب و همچنین مسیرهای منتهی به بازار قدیمی سنندج به‌راحتی امکان‌پذیر است و موقعیت مرکزی آن باعث شده بازدید از این اثر تاریخی در برنامه گردشگری شهری به‌سادگی قرار گیرد. بهترین زمان بازدید از این بنا فصل بهار و اوایل پاییز است که شرایط آب‌وهوایی شهر سنندج معتدل‌تر بوده و تجربه گردش در بافت تاریخی شهر دلپذیرتر می‌شود. در بازدید از این اثر تاریخی رعایت اصول طبیعت‌گردی و میراث‌محور، از جمله عدم لمس تزئینات، حفظ پاکیزگی محیط و احترام به ساختار تاریخی بنا ضروری است تا این میراث ارزشمند برای نسل‌های آینده حفظ شود.