غار یخگان

غار یخگان گندم‌آباد، یکی از پدیده‌های کم‌نظیر طبیعی ایران، در منتهی‌الیه جنوب‌شرقی شهرستان خلخال و دامنه غربی کوه «بوزخانا داغی» واقع شده است. این غار به دلیل ویژگی یخچالی خاص خود، در فهرست آثار طبیعی ملی ایران به ثبت رسیده است. وجه تسمیه آن نیز به دلیل وجود یخ در بخشی از فضای داخلی غار است که در اثر جریان هوای سرد و رطوبت شکل می‌گیرد و محیطی متفاوت از فضای بیرون پدید می‌آورد.

دهانه ورودی این غار تنها نیم متر عرض دارد، اما پس از ورود، مسیر به تالاری وسیع با طول 36.5 متر، عرض 15 متر و ارتفاعی نزدیک به 12 متر منتهی می‌شود. ساختار طبیعی غار، شامل صخره‌های تو در تو و دریچه‌های سنگی، باعث جریان یافتن هوا به عمق 8 متری زمین می‌شود که در تماس با سطوح سنگی، رطوبت را به یخ تبدیل می‌کند. هوای داخل غار از طریق یک دودکش طبیعی به بیرون راه دارد، و همین ویژگی موجب می‌شود که علی‌رغم عمق و بسته بودن محیط، اکسیژن کافی در تمام بخش‌های غار در جریان باشد.

تالار اصلی غار با راهروهایی پیچ‌در‌پیچ به تالارهای کوچکتری در ضلع غربی متصل می‌شود. یکی از ویژگی‌های برجسته این غار، تضاد محسوس دمایی و اقلیمی آن با محیط بیرون است. در حالی که در بیرون ممکن است دما بالا باشد، فضای داخلی غار همواره خنک و دارای رطوبت یخ‌زده باقی می‌ماند، و این تفاوت محسوس، آن را به یکی از نمونه‌های نادر پدیده‌های یخچالی طبیعی در ایران تبدیل کرده است.